१७ सप्टेंबर : मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिन — इतिहासाचा सन्मान, भविष्याची प्रेरणा

मराठवाडा ब्यूरो : लक्ष्मण चौरे 

इतिहासाचा सन्मान, भविष्याची प्रेरणा

छत्रपती संभाजीनगर : मराठवाड्याच्या इतिहासात १७ सप्टेंबर हा दिवस अत्यंत महत्त्वाचा आहे. अन्यायाविरुद्ध लढा, स्वातंत्र्याची आस, लोकशक्ती आणि राष्ट्रीय एकात्मतेच्या भावनेतून उभ्या राहिलेल्या संघर्षाचे स्मरण या दिवशी केले जाते. १७ सप्टेंबर १९४८ रोजी मराठवाड्याच्या भारतीय संघात विलिनीकरणाचा मार्ग मोकळा झाला. या ऐतिहासिक घटनेमागे असंख्य ज्ञात-अज्ञात स्वातंत्र्यसैनिक, कार्यकर्ते, महिला, युवक आणि सामान्य नागरिकांचा संघर्ष व त्याग होता.

या संघर्षातून जोडला गेलेला हा प्रदेश पुढे आधुनिक महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय आणि सामाजिक विकासाचा अविभाज्य घटक बनला.

१७ सप्टेंबर : मुक्ती संग्राम दिन

महाराष्ट्र शासनाने ४ मे २००१ रोजी शासन निर्णयाद्वारे १७ सप्टेंबर हा दिवस मराठवाडा विभागात ‘मुक्ती संग्राम दिवस’ म्हणून कायमस्वरूपी साजरा करण्याचा निर्णय घेतला. त्यानंतर दरवर्षी १७ सप्टेंबर रोजी मराठवाड्यात शासकीय पातळीवर विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.

मराठवाड्यातील सर्व जिल्ह्यांमध्ये हा दिवस विविध कार्यक्रमांद्वारे साजरा केला जातो. विभागीय मुख्यालय असलेल्या छत्रपती संभाजीनगर येथे मुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते मुख्य शासकीय ध्वजारोहण करण्याची परंपरा आहे. इतर जिल्ह्यांमध्ये पालकमंत्री किंवा नियुक्त मान्यवरांच्या हस्ते ध्वजारोहण करण्यात येते.

मुक्ती संग्रामाच्या स्मृतींना अभिवादन

छत्रपती संभाजीनगर हे मराठवाड्याचे विभागीय मुख्यालय असून मुक्ती संग्रामाच्या स्मृतींशी जोडलेले प्रमुख केंद्र आहे. त्यामुळे येथे १७ सप्टेंबर रोजी मुक्ती संग्रामाच्या स्मृतींना विशेष अभिवादन केले जाते.

स्मृतिस्तंभाला अभिवादन, हुतात्म्यांना श्रद्धांजली, ध्वजारोहण, मानवंदना आणि विविध शासकीय कार्यक्रमांद्वारे या ऐतिहासिक संघर्षाचे स्मरण केले जाते.

मुक्ती संग्रामाचा इतिहास पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचविण्याच्या उद्देशाने महाराष्ट्र शासनाकडून छत्रपती संभाजीनगर येथे १०० कोटी रुपये खर्चून स्मारक उभारण्याचे काम सुरू आहे.

केवळ इतिहास नाही, तर लोकशाही मूल्यांची प्रेरणा

मराठवाडा मुक्ती संग्राम हा केवळ भूतकाळातील संघर्ष नाही. तो लोकशाही, स्वातंत्र्य, नागरी हक्क, राष्ट्रीय एकात्मता आणि लोकसहभागाच्या मूल्यांची जाणीव करून देणारा इतिहास आहे.

या लढ्यात अनेक स्वातंत्र्यसैनिकांनी आणि सामान्य नागरिकांनी आपले योगदान दिले. अनेकांनी संकटांना सामोरे जात स्वातंत्र्य आणि लोकशाहीसाठी संघर्ष केला. त्यांच्या त्यागामुळे १७ सप्टेंबर १९४८ रोजी मराठवाड्याच्या भारतीय संघात विलिनीकरणाचा मार्ग मोकळा झाला.

त्यांच्या संघर्षाची आठवण आजच्या पिढीला केवळ अभिमान देत नाही, तर लोकशाही मूल्यांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारीही अधोरेखित करते.

तिरंगा फडकताना आठवतो त्याग

१७ सप्टेंबर रोजी तिरंगा अभिमानाने फडकताना त्या काळातील स्वातंत्र्यसैनिकांच्या त्यागाची आठवण होते. हा दिवस अन्यायाविरुद्धच्या लोकशाही मूल्यांच्या आणि भारताच्या एकात्मतेच्या विजयाचे प्रतीक म्हणून स्मरणात राहतो.

मराठवाड्याने भारताच्या एकात्मतेसाठी दिलेले योगदान इतिहासाच्या पानांवर अढळ आहे.

मराठवाड्याच्या प्रत्येक जिल्ह्याची संघर्षगाथा

छत्रपती संभाजीनगरपासून नांदेडपर्यंत, जालन्यापासून लातूरपर्यंत, बीडपासून धाराशिवपर्यंत आणि परभणीपासून हिंगोलीपर्यंत या भूमीने स्वातंत्र्याची आस जपली आणि राष्ट्रीय प्रवाहात सहभागी होण्यासाठी संघर्ष केला.

या भूमीतील ज्ञात-अज्ञात वीरांना आणि वीरांगनांना कृतज्ञ अभिवादन करणे, तसेच त्यांच्या त्यागातून लोकशाही आणि राष्ट्रीय एकात्मतेची मूल्ये पुढील पिढीपर्यंत पोहोचविणे, हीच मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिनाची खरी प्रेरणा आहे.

इतिहासाचा सन्मान, भविष्याची प्रेरणा

१७ सप्टेंबर हा त्यामुळे केवळ स्मरणाचा दिवस नाही; तो मराठवाड्याच्या देशभक्तीला, लोकशक्तीला आणि अखंड भारताच्या एकात्मतेला अभिवादन करण्याचा दिवस आहे.

मुक्ती संग्रामातील त्याग आणि संघर्षाची आठवण पुढील पिढ्यांना प्रेरणा देत राहावी, इतिहासाचे योग्य जतन व्हावे आणि लोकशाही व राष्ट्रीय एकात्मतेची मूल्ये अधिक बळकट व्हावीत, हीच या दिनाची खरी भावना आहे.

मराठवाडा मुक्ती संग्रामातील ज्ञात-अज्ञात स्वातंत्र्यसैनिकांना आणि वीरांगनांना विनम्र अभिवादन!

— प्रवीण टाके

उपसंचालक

विभागीय माहिती कार्यालय, छत्रपती संभाजीनगर

विशेष लेख | मी मराठी लाईव्ह