पावसाच्या पाण्याचे संवर्धन करणारा बालेघरचा अनोखा उपक्रम; महाराष्ट्रासाठी ठरू शकतो आदर्श

प्रतिनिधी |  देवानंद शिंदे 

वाई तालुका, जि. सातारा | प्रतिनिधी : पावसाच्या पाण्याचा प्रत्येक थेंब भविष्यासाठी जतन करण्याची गरज ओळखून मांढरदेवी परिसरातील बालेघर गावात अभिनव जलसंवर्धनाचा उपक्रम राबविण्यात येत आहे. पावसाळ्यात मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध होणारे पाणी वाहून न जाता त्याचे योग्य नियोजन, साठवण आणि संवर्धन करण्याचा हा प्रयत्न महाराष्ट्रातील इतर गावांसाठीही प्रेरणादायी ठरू शकतो.

बालेघर गावातील पाटीलवाड्यापासून अवघ्या एक किलोमीटर अंतरावर हा उपक्रम राबविण्यात येत असून, स्थानिक नागरिक राजेंद्र धुमाळ यांच्या पुढाकारातून पावसाच्या पाण्याचे व्यवस्थापन करण्यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत.

पावसाचे पाणी वाहून न जाता साठवण्यावर भर

पावसाळ्यात मोठ्या प्रमाणावर पाणी उपलब्ध होते; मात्र योग्य नियोजनाअभावी हे पाणी वाहून जाते. परिणामी पावसाळ्यानंतर काही महिन्यांतच अनेक भागांमध्ये पाणीटंचाईची परिस्थिती निर्माण होते. ही समस्या लक्षात घेऊन बालेघर येथे पावसाच्या पाण्याचा योग्य वापर करण्यासाठी त्याचे अडवणे, साठवणे आणि जमिनीत जिरवणे यावर भर दिला जात आहे.

पाण्याच्या प्रत्येक थेंबाचे महत्त्व लक्षात घेऊन स्थानिक पातळीवर राबविण्यात येणारा हा उपक्रम जलव्यवस्थापनाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जात आहे.

भविष्यातील पाणीटंचाईवर मात करण्याचा प्रयत्न

राज्यातील अनेक ग्रामीण भागांना उन्हाळ्यात पाणीटंचाईचा सामना करावा लागतो. वाढती लोकसंख्या, बदलते हवामान आणि पर्जन्यमानातील अनिश्चितता यामुळे भविष्यात पाण्याचे संकट आणखी गंभीर होण्याची शक्यता आहे.

अशा परिस्थितीत पावसाचे पाणी अडवणे, त्याचा साठा करणे आणि अधिकाधिक पाणी जमिनीत मुरवणे हा प्रभावी उपाय ठरू शकतो. बालेघर येथे सुरू असलेला उपक्रम याच दिशेने एक सकारात्मक पाऊल आहे.

एका गावापुरता मर्यादित न राहता महाराष्ट्रासाठी आदर्श ठरण्याची शक्यता

बालेघरमध्ये स्थानिक पातळीवर सुरू करण्यात आलेला हा उपक्रम केवळ एका गावापुरता मर्यादित न राहता राज्यातील इतर गावांसाठीही मार्गदर्शक ठरू शकतो. प्रत्येक गावाने आपल्या भौगोलिक परिस्थितीनुसार पावसाच्या पाण्याचे नियोजन केले, तर भूजलपातळी सुधारण्यासोबतच भविष्यातील पाणीटंचाई कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

विशेष म्हणजे, स्थानिक नागरिकांच्या पुढाकारातून आणि उपलब्ध साधनसंपत्तीचा योग्य वापर करून जलसंवर्धनाची दिशा स्वीकारणे ही ग्रामीण भागासाठी अत्यंत सकारात्मक बाब आहे.

‘पावसाचा प्रत्येक थेंब अडवा, जिरवा आणि जतन करा’

जलसंवर्धनाचा हा उपक्रम नागरिकांमध्ये पाणी बचतीबाबत जनजागृती निर्माण करण्याचेही काम करत आहे. “पावसाचा प्रत्येक थेंब अडवा, जिरवा आणि जतन करा; भविष्यातील पिढ्यांसाठी पाणी सुरक्षित करा,” हा संदेश या उपक्रमातून देण्यात येत आहे.

पाण्याचे संकट निर्माण झाल्यानंतर उपाययोजना करण्यापेक्षा पावसाळ्यात उपलब्ध होणाऱ्या पाण्याचे योग्य नियोजन करणे अधिक परिणामकारक ठरू शकते. त्यामुळे बालेघरचा हा प्रयत्न इतर गावांनीही आपल्या स्थानिक परिस्थितीनुसार स्वीकारण्याची गरज आहे.

जलसंधारणाच्या माध्यमातून गाव स्वयंपूर्ण करण्याचा बालेघरचा प्रयत्न महाराष्ट्रातील इतर गावांसाठी प्रेरणादायी ठरावा आणि ‘पाण्याचा प्रत्येक थेंब वाचवा’ ही चळवळ व्यापक व्हावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.