विदर्भाची ‘मायनिंग व ग्रीन स्टील हब’ बनण्याच्या दिशेने वाटचाल – मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस

प्रतिनिधी: नरेश शिंदे 

पुढील २० वर्षांत खाण क्षेत्र भारतीय अर्थव्यवस्थेत अर्धा ट्रिलियन डॉलरचे योगदान देणार

खाण अभियंत्यांच्या ३६व्या राष्ट्रीय अधिवेशनाचे नागपुरात उद्घाटन

नागपूर, दि. ११ : विदर्भामध्ये विपुल खनिजसंपत्ती असून, मायनिंगच्या माध्यमातून हा प्रदेश भारताच्या आर्थिक विकासाचे प्रमुख इंजिन बनण्याची क्षमता बाळगतो. **‘विकसित भारत @२०४७’**च्या संकल्पनेच्या पूर्ततेमध्ये विदर्भ महत्त्वपूर्ण योगदान देऊ शकतो. गडचिरोलीमध्ये मायनिंग क्षेत्राची नवी परिसंस्था विकसित होत असून, देशात प्रथमच क्लीन आणि ग्रीन स्टीलच्या दिशेने मोठी वाटचाल सुरू आहे, असे प्रतिपादन मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी केले.

द इन्स्टिट्यूशन ऑफ इंजिनिअर्स (इंडिया)च्या नागपूर लोकल चॅप्टरतर्फे हॉटेल रॅडिसन ब्ल्यू येथे आयोजित खाण अभियंत्यांच्या ३६व्या राष्ट्रीय अधिवेशनाचे तसेच ‘मायनिंग फॉर विकसित भारत @2047’ या विषयावरील राष्ट्रीय परिसंवादाचे उद्घाटन मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्या हस्ते झाले. यावेळी ते बोलत होते.

याप्रसंगी मायनिंग क्षेत्रातील नवीन संशोधनावर आधारित प्रदर्शनाचे उद्घाटनही मुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते करण्यात आले. द इन्स्टिट्यूशन ऑफ इंजिनिअर्स (इंडिया)चे अध्यक्ष अभियंता मनीष कोठारी अध्यक्षस्थानी होते.

यावेळी खनिकर्म राज्यमंत्री ॲड. आशीष जयस्वाल, वेकोलीचे अध्यक्ष व व्यवस्थापकीय संचालक डॉ. हेमंत शरद पांडे, डॉ. सुरेश चंद्र सुमन, आयोजन समितीचे प्रमुख डॉ. संदीप शिरखेडकर, डॉ. अनुपम खेर, जयंत जोशी आदी मान्यवर उपस्थित होते.

गडचिरोलीत ५ लाख कोटींची गुंतवणूक

विदर्भातील विपुल खनिजसंपत्तीचा विशेषतः गडचिरोलीतील लोहखनिज साठ्यांचा उल्लेख करताना मुख्यमंत्री फडणवीस म्हणाले की, या भागात सुमारे ५ लाख कोटी रुपयांची गुंतवणूक आणि जवळपास ५० एमटीपीए पोलाद निर्मिती क्षमता विकसित केली जात आहे.

राष्ट्रीय स्तरावरील नव्या मिशनअंतर्गत प्रस्तावित पहिल्या आठ कोळसा गॅसिफिकेशन प्रकल्पांपैकी चार प्रकल्प विदर्भात आले आहेत. त्यामुळे या भागाच्या औद्योगिक विकासाला मोठी चालना मिळण्याची शक्यता आहे.

गडचिरोलीसोबतच चंद्रपूर, भंडारा, नागपूर, गोंदिया आणि यवतमाळ या जिल्ह्यांमध्येही नव्या औद्योगिक परिसंस्थेचा विकास होऊ शकतो. ग्रीन स्टील, स्वच्छ तंत्रज्ञान आणि सुधारित लॉजिस्टिक कनेक्टिव्हिटीमुळे या भागात मोठ्या प्रमाणावर रोजगार आणि आर्थिक संधी निर्माण होतील, असा विश्वास मुख्यमंत्र्यांनी व्यक्त केला.

पुढील २० वर्षांत खाण क्षेत्राचे मोठे योगदान

भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या विकासात खाण क्षेत्राची भूमिका भविष्यात अधिक महत्त्वाची ठरणार आहे. पुढील २० वर्षांत खाण क्षेत्र भारतीय अर्थव्यवस्थेत अर्धा ट्रिलियन डॉलरचे योगदान देण्याची क्षमता असल्याचे यावेळी अधोरेखित करण्यात आले.

महत्त्वपूर्ण खनिजे, अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि शाश्वत खाणकामाच्या माध्यमातून भारताच्या औद्योगिक विकासाला गती देण्याची गरज आहे.

खाण क्षेत्रासमोरील आव्हानांवर चर्चा

आयोजन समितीचे अध्यक्ष डॉ. संदीप शिरखेडकर यांनी प्रास्ताविकात खाण क्षेत्रासमोरील विविध आव्हानांवर प्रकाश टाकला. महत्त्वपूर्ण खनिजे, नवे तंत्रज्ञान आणि खाणी बंद करण्याची प्रक्रिया या विषयांवर व्यापक चर्चा होणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.

महत्त्वपूर्ण खनिजांच्या उत्खनन आणि वापरासाठी सक्षम परिसंस्था उभारण्यासोबतच कौशल्य विकास केंद्रे, लवाद सुविधा आणि चाचणी केंद्रे उभारण्याची गरज असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

देशभरात ‘इन्स्टिट्यूशन ऑफ इंजिनिअर्स (इंडिया)’च्या माध्यमातून ४ हजारांहून अधिक खाण अभियंत्यांचे नेटवर्क असून, त्यापैकी सुमारे ३०० अभियंते नागपुरातील आहेत. खाण विकासाच्या उपक्रमांमध्ये महाराष्ट्र सरकार आणि वेस्टर्न कोलफिल्ड्स लिमिटेडला संस्थेतर्फे सहकार्य करण्याचे आश्वासनही त्यांनी दिले.

एआय, ड्रोन आणि ऑटोमेशनमुळे खाणकाम अधिक सुरक्षित

मायनिंग डिव्हिजन बोर्डचे अध्यक्ष सुरेशचंद्र सुमन यांनी खनिजे ही आधुनिक उद्योग, पायाभूत सुविधा आणि भारताच्या विकासासाठी अत्यावश्यक असल्याचे सांगितले.

एआय, ऑटोमेशन, ड्रोन, सेन्सर्स आणि रिअल-टाइम खाण निरीक्षण यांसारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे खाणकाम अधिक कार्यक्षम, सुरक्षित आणि शाश्वत करता येईल, असे त्यांनी नमूद केले.

खाण कामगारांची सुरक्षितता कोणत्याही उत्पादनाच्या उद्दिष्टापेक्षा अधिक महत्त्वाची आहे. त्यामुळे खनिज सुरक्षा ही विकसित भारताच्या दृष्टीने पायाभूत गरज असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

नागपूरला ‘मायनिंग कॅपिटल’ बनविण्याचा प्रयत्न

डब्ल्यूसीएलचे अध्यक्ष व व्यवस्थापकीय संचालक डॉ. हेमंत शरद पांडे यांनी नागपूरला देशाची ‘मायनिंग कॅपिटल’ म्हणून विकसित करण्याच्या उद्देशातून हे अधिवेशन आयोजित केल्याचे सांगितले.

डब्ल्यूसीएलने १२ खाणींमध्ये १८ महत्त्वपूर्ण खनिजे आणि दुर्मीळ मृदा मूलद्रव्ये शोधून काढली आहेत. कोळशापलीकडे जाऊन महत्त्वपूर्ण खनिजांच्या उत्खनन आणि शुद्धीकरणाच्या दिशेने कंपनी विविधता आणत असल्याचे त्यांनी सांगितले.

विदर्भाला केवळ खनिजसंपन्न प्रदेश न ठेवता मूल्यवर्धित आणि उच्च उत्पन्न देणारे संसाधन केंद्र बनविण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली. माजरी येथे प्रस्तावित कोळसा गॅसिफिकेशन हब तसेच ‘मेक इन इंडिया’, पीएलआय, ‘स्टार्टअप इंडिया’ आणि ‘स्किल इंडिया’शी संबंधित उपक्रमांचाही त्यांनी उल्लेख केला.

जलसंवर्धन, पर्यावरणीय शाश्वतता आणि इको-टुरिझमवरही डब्ल्यूसीएलचा भर असल्याचे त्यांनी सांगितले.

देशभरातील ३०० प्रतिनिधींचा सहभाग

अधिवेशनाचे संयोजक डॉ. अनुपम खेर यांनी ‘मायनिंग फॉर विकसित भारत @2047’ ही केवळ अधिवेशनाची संकल्पना नसून राष्ट्रीय प्रेरणा असल्याचे सांगितले.

कोळसा, लोहखनिज आणि चुनखडीची वाढती मागणी पूर्ण करताना लिथियम, ग्रेफाइट यांसारख्या महत्त्वपूर्ण खनिजांची गरज पूर्ण करण्यासाठी तंत्रज्ञान, शाश्वतता आणि सुरक्षितता यांचा समतोल साधणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

देशभरातून सुमारे ३०० प्रतिनिधी या अधिवेशनात सहभागी झाले असून, ४० तांत्रिक संशोधन निबंध सादर करण्यात येणार आहेत. प्रगत ब्लास्टिंग तंत्रज्ञान, उतार निरीक्षण, डिजिटायझेशन, एआयचा वापर, इंटेलिजंट मायनिंग, खाण बंद प्रक्रिया, सर्क्युलर इकॉनॉमी, ऊर्जा कार्यक्षमता आणि महत्त्वपूर्ण खनिजे या विषयांवर विविध सत्रे होणार आहेत.

उत्कृष्ट अभियंते आणि युवा संशोधकांचा गौरव

अधिवेशनात ‘एमिनंट इंजिनिअर’ पुरस्कारांचे वितरण करण्यात आले. खाण अभियांत्रिकी क्षेत्रातील उल्लेखनीय योगदानाबद्दल डॉ. हेमंत पांडे (डब्ल्यूसीएल), फ्रँकलिन जयकुमार (एसईसीएल) आणि श्रीपाद नाईक (एनआयआरएम) यांचा गौरव करण्यात आला. त्यांच्या वतीने डब्ल्यूसीएलचे जीएम व पीआरओ सतीश गबले यांनी पुरस्कार स्वीकारला.

शिक्षण आणि खाण अभियांत्रिकी क्षेत्रातील योगदानाबद्दल डॉ. आय. एम. मुथरेजा यांनाही सन्मानित करण्यात आले.

तसेच ‘यंग इंजिनिअर्स अवॉर्ड्स २०२६’ अंतर्गत सीएसआयआर-सेंट्रल इन्स्टिट्यूट ऑफ मायनिंग अँड फ्युएल रिसर्च, धनबादचे डॉ. देबाशीष मिश्रा, एनआयटी रायपूरचे सहायक प्राध्यापक डॉ. आशीष कुमार विश्वकर्मा आणि ईस्टर्न कोलफिल्ड्स लिमिटेड, पश्चिम बंगालचे व्यवस्थापक (मायनिंग) डॉ. अली मुर्तझा शेख यांचा गौरव करण्यात आला.

यावेळी केंद्रीय कोळसा व खाण मंत्री जी. किशन रेड्डी यांच्या संदेशाचे वाचन करण्यात आले. दोन दिवस चालणाऱ्या या राष्ट्रीय अधिवेशनात देशातील नामवंत अभियंते, अभ्यासक आणि संशोधक विविध तांत्रिक विषयांवर सादरीकरण करणार आहेत.