एनसीईआरटी अभ्यासक्रमातील बदलांवरून पुन्हा चर्चा; धर्मेंद्र प्रधान यांच्या शैक्षणिक सुधारणांचे समर्थन

मराठवाडा ब्युरो : लक्ष्मण चौरे

राष्ट्रीय शैक्षणिक संशोधन आणि प्रशिक्षण परिषद अर्थात एनसीईआरटी (NCERT) च्या इतिहास विषयातील पाठ्यपुस्तकांमध्ये करण्यात आलेल्या बदलांवरून देशभरात पुन्हा एकदा चर्चा सुरू झाली आहे. अभ्यासक्रमातील बदलांमुळे भारतीय इतिहास, सांस्कृतिक वारसा आणि भारतीय ज्ञानपरंपरेला अधिक महत्त्व मिळाल्याचे मत काही शिक्षणतज्ज्ञ, लेखक आणि समर्थकांनी व्यक्त केले आहे. दुसरीकडे, काही इतिहासकार आणि शिक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी अभ्यासक्रमातील काही विषय कमी करणे किंवा वगळण्याबाबत चिंता व्यक्त केली आहे.

सोशल मीडियावर प्रसारित होत असलेल्या काही पोस्टनुसार, अमेरिकन लेखिका रेनी लिन यांनी माजी केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या कार्यकाळात झालेल्या शैक्षणिक सुधारणा आणि इतिहासाच्या पाठ्यपुस्तकांमधील बदलांचे कौतुक केल्याचा दावा करण्यात आला आहे. मात्र, या कथित विधानांची स्वतंत्र आणि अधिकृत पडताळणी उपलब्ध नसल्याने सोशल मीडियावरील दाव्यांकडे सावधपणे पाहण्याची गरज असल्याचे मत व्यक्त करण्यात येत आहे.

समर्थकांच्या मते, पूर्वीच्या इतिहासाच्या पुस्तकांमध्ये मुघल शासन आणि परकीय आक्रमकांच्या इतिहासाला तुलनेने अधिक महत्त्व देण्यात आले होते. नव्या अभ्यासक्रमातील बदलांमुळे भारतीय इतिहास, प्राचीन भारतीय संस्कृती, सांस्कृतिक वारसा आणि भारतीय ज्ञानपरंपरेशी संबंधित विषयांना अधिक स्थान मिळत असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे.

एनसीईआरटीने गेल्या काही वर्षांत विविध वर्गांच्या अभ्यासक्रमात बदल केले आहेत. या बदलांमध्ये काही इयत्तांमधील मुघल साम्राज्याशी संबंधित धड्यांमध्ये कपात, फाळणी आणि आणीबाणी यांसारख्या ऐतिहासिक घटनांचा अधिक ठळक समावेश तसेच भारतीय ज्ञान प्रणाली आणि प्राचीन भारताच्या विविध योगदानांवर अधिक भर देण्यात आल्याचा उल्लेख केला जात आहे.

धर्मेंद्र प्रधान यांच्या समर्थकांचे म्हणणे आहे की, या शैक्षणिक सुधारणांमुळे विद्यार्थ्यांसमोर भारतीय इतिहास अधिक व्यापक, संतुलित आणि विविध पैलूंचा विचार करणाऱ्या स्वरूपात मांडला जात आहे. भारतीय संस्कृती, परंपरा, विज्ञान, तत्त्वज्ञान आणि ज्ञानव्यवस्थेतील योगदानाची माहिती विद्यार्थ्यांना अधिक प्रभावीपणे मिळण्यास मदत होईल, असेही समर्थकांचे मत आहे.

मात्र, या बदलांबाबत काही इतिहासकार आणि शिक्षणतज्ज्ञांनी वेगळे मत नोंदवले आहे. इतिहासातील कोणत्याही महत्त्वपूर्ण कालखंडाचा अभ्यास कमी करणे किंवा काही विषय वगळणे योग्य नसल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे. इतिहासाचे सादरीकरण सर्वसमावेशक, वस्तुनिष्ठ आणि विविध दृष्टिकोनांचा विचार करणारे असावे, अशी भूमिका काही तज्ज्ञांनी मांडली आहे.

दरम्यान, सोशल मीडियावर व्हायरल होत असलेल्या पोस्टमधील रेनी लिन यांच्या कथित विधानांना अधिकृत पुष्टी मिळालेली नसल्याने त्या दाव्यांची स्वतंत्र पडताळणी होणे आवश्यक आहे. सोशल मीडियावरील माहितीच्या आधारे निष्कर्ष काढण्यापूर्वी संबंधित व्यक्तीचे अधिकृत निवेदन किंवा विश्वासार्ह स्रोत तपासणे महत्त्वाचे असल्याचे जाणकारांनी नमूद केले आहे.

शैक्षणिक अभ्यासक्रम, इतिहासाचे सादरीकरण आणि राष्ट्रीय ओळख या मुद्द्यांवर सुरू असलेली चर्चा आगामी काळातही कायम राहण्याची शक्यता आहे. शिक्षण क्षेत्रातील बदलांचा विद्यार्थ्यांच्या आकलनावर आणि समाजाच्या दीर्घकालीन विचारप्रक्रियेवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे अभ्यासक्रमातील बदलांबाबत खुला संवाद, तथ्याधारित चर्चा आणि विविध दृष्टिकोनांचा समतोल विचार आवश्यक असल्याचे मत शिक्षण क्षेत्रातून व्यक्त होत आहे.