आंतरराष्ट्रीय योग दिन 2026 : ‘स्वस्थ वृद्धावस्थेसाठी योग’चा संदेश; योग जीवनशैलीचा अविभाज्य भाग बनवा – डॉ. एस. बी. थोरात

कोल्हापूर | प्रतिनिधी

दरवर्षी 21 जून रोजी साजरा होणारा आंतरराष्ट्रीय योग दिन यंदा ‘Yoga for Healthy Ageing’ अर्थात ‘स्वस्थ वृद्धावस्थेसाठी योग’ या संकल्पनेवर आधारित साजरा केला जाणार आहे. योग ही भारतीय संस्कृतीने जगाला दिलेली अमूल्य देणगी असून शरीर, मन आणि आत्म्याचा समतोल साधण्याचा वैज्ञानिक मार्ग आहे, असे प्रतिपादन जिल्हा शल्यचिकित्सक डॉ. एस. बी. थोरात यांनी केले.

संयुक्त राष्ट्र संघाने 2014 मध्ये भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या पुढाकारातून 21 जून हा दिवस आंतरराष्ट्रीय योग दिन म्हणून घोषित केला. त्यानंतर जगभरात मोठ्या प्रमाणावर योग दिन साजरा केला जात आहे.

योगाचे महत्त्व काय?

‘योग’ या शब्दाचा अर्थ जोडणे किंवा एकरूप करणे असा होतो. शरीर, मन आणि आत्मा यांचे संतुलन साधणे हे योगाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. नियमित योगाभ्यासामुळे ताणतणाव कमी होतो, एकाग्रता वाढते, झोपेची गुणवत्ता सुधारते आणि शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत होते.

योगामुळे शरीराची लवचिकता वाढते, स्नायू बळकट होतात, वजन नियंत्रणात राहते आणि अतिरिक्त चरबी कमी होण्यास मदत होते. तसेच मानसिक आरोग्य सुधारून सकारात्मक ऊर्जा निर्माण होते.

प्राणायामाचे आरोग्यदायी फायदे

डॉ. थोरात यांनी सांगितले की, प्राणायामामुळे श्वसनक्रिया नियंत्रित होते आणि मेंदूला सकारात्मक संदेश मिळतात. त्यामुळे उच्च रक्तदाब, हृदयविकार आणि मानसिक तणाव कमी करण्यास मदत होते.

विशेषतः भ्रमरी प्राणायाम करताना निर्माण होणाऱ्या कंपनांमुळे नायट्रिक ऑक्साईडचे प्रमाण वाढते. यामुळे रक्तवाहिन्या विस्तारित होऊन रक्ताभिसरण सुधारते आणि फुफ्फुसांची कार्यक्षमता वाढते.

अष्टांग योगाचे आठ टप्पे

महर्षी पतंजली यांनी अष्टांग योगाची संकल्पना मांडली असून त्यामध्ये पुढील आठ अंगांचा समावेश होतो :

• यम – नैतिक मूल्यांचे पालन • नियम – शुद्धता, तप आणि स्वाध्याय • आसन – शरीर सुदृढ व सक्षम बनविणे • प्राणायाम – मन शांत आणि प्रसन्न ठेवणे • प्रत्याहार – इंद्रियांचे नियंत्रण • धारणा – मनाची एकाग्रता • ध्यान – चित्त स्थिर करणे • समाधी – सर्वोच्च आत्मिक आनंद प्राप्त करणे

योग दिनाचे जागतिक महत्त्व

आंतरराष्ट्रीय योग दिनानिमित्त भारतासह जगभरातील शाळा, महाविद्यालये, कार्यालये, उद्याने आणि सार्वजनिक ठिकाणी योग शिबिरे व विविध कार्यक्रम आयोजित केले जातात. लाखो नागरिक सामूहिक योगाभ्यासात सहभागी होऊन आरोग्यदायी जीवनशैलीचा संदेश देतात.

डॉ. थोरात यांचे आवाहन

योग हा केवळ व्यायाम नसून संपूर्ण जीवनशैली आहे. आधुनिक धावपळीच्या जीवनात मानसिक आणि शारीरिक आरोग्य टिकवून ठेवण्यासाठी प्रत्येकाने योगाचा अवलंब करणे आवश्यक आहे. निरोगी, आनंदी आणि रोगमुक्त जीवनासाठी योगाला दैनंदिन जीवनाचा भाग बनवावे, असे आवाहन जिल्हा शल्यचिकित्सक डॉ. एस. बी. थोरात यांनी केले.