येवला पैठणीचा राष्ट्रीय गौरव; राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते स्मरणार्थ टपाल तिकीट जारी

नाशिक ब्यूरो:

नवी दिल्ली : महाराष्ट्राच्या समृद्ध कला, संस्कृती आणि हातमाग परंपरेची ओळख असलेल्या येवला पैठणीच्या शिरपेचात आणखी एक मानाचा तुरा रोवला गेला आहे. नवी दिल्ली येथील राष्ट्रपती भवन सांस्कृतिक केंद्रात आयोजित १२व्या राष्ट्रीय हातमाग दिनाच्या सोहळ्यात राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते येवला पैठणीच्या स्मरणार्थ विशेष टपाल तिकीट जारी करण्यात आले. येवला पैठणीला मिळालेला हा राष्ट्रीय सन्मान म्हणजे पिढ्यान्‌पिढ्या पैठणी विणणाऱ्या विणकरांच्या मेहनतीला मिळालेली राष्ट्रीय पावती मानली जात आहे.

याच सोहळ्यात ‘संत कबीर हातमाग पुरस्कार’ आणि ‘राष्ट्रीय हातमाग पुरस्कार २०२५’ प्रदान करण्यात आले. देशाच्या सर्वोच्च स्तरावर येवला पैठणीचा गौरव झाल्यामुळे येवला शहरासह महाराष्ट्रातील हातमाग क्षेत्रात आनंदाचे वातावरण निर्माण झाले आहे.

महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वैभवाचे प्रतीक

येवला पैठणी ही केवळ साडी नसून महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वैभवाची, कलात्मकतेची आणि कुशल हातांची ओळख आहे. हातमागावर अत्यंत बारकाईने आणि संयमाने विणली जाणारी पैठणी तिच्या पारंपरिक नक्षीकामासाठी प्रसिद्ध आहे. मोर, कमळ, आसावली, नारळी, मुनीया यांसारख्या वैशिष्ट्यपूर्ण कलाकुसरीमुळे येवला पैठणीने देशभरात स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे.

विणकरांच्या कौशल्यासोबतच रंगांची निवड, नक्षीकामातील बारकावे आणि पारंपरिक विणकाम तंत्राचा आधुनिक बाजारपेठेशी साधलेला मेळ यामुळे येवला पैठणीला वस्त्रोद्योग क्षेत्रात विशेष स्थान प्राप्त झाले आहे.

आता येवला पैठणीचे चित्र विशेष टपाल तिकिटाच्या माध्यमातून देशभर पोहोचणार असल्याने तिची राष्ट्रीय ब्रँड ओळख आणखी मजबूत होण्याची अपेक्षा आहे.

छगन भुजबळ यांच्या प्रयत्नांना राष्ट्रीय गौरवाची जोड

येवल्याची ओळख देशाच्या वस्त्रोद्योगाच्या नकाशावर अधिक ठळक व्हावी आणि पैठणी उद्योगाला आधुनिक काळानुसार नवी दिशा मिळावी, यासाठी राज्याचे अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण मंत्री छगन भुजबळ सातत्याने प्रयत्नशील आहेत.

पैठणी हा येवल्याच्या अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा आधार असून हजारो विणकर, कारागीर, व्यापारी आणि संबंधित घटक या उद्योगाशी जोडलेले आहेत. त्यामुळे पैठणी उद्योगाचा विकास म्हणजे केवळ एका पारंपरिक कलेचे संवर्धन नसून हजारो कुटुंबांच्या रोजगाराला आणि आर्थिक स्थैर्याला बळ देण्याचे काम आहे.

याच उद्देशाने येवल्यातील पैठणी उद्योगाला आधुनिक सुविधा, बाजारपेठ, पर्यटन आणि रोजगाराशी जोडण्यासाठी विविध उपक्रमांना चालना देण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

पैठणी पर्यटन केंद्रामुळे येवल्याला नवी ओळख

येवल्यात पैठणी पर्यटन केंद्र उभारण्याच्या माध्यमातून पर्यटकांना प्रत्यक्ष हातमागावर पैठणी तयार होताना पाहता यावी, पैठणी निर्मितीचा इतिहास आणि परंपरा समजावी तसेच स्थानिक कारागिरांना थेट बाजारपेठ उपलब्ध व्हावी, या उद्देशाने प्रयत्न करण्यात येत आहेत.

पैठणी पर्यटन केंद्रामुळे येवल्याला केवळ पैठणी खरेदीचे ठिकाण न राहता ‘पैठणी नगरी’ म्हणून पर्यटनाच्या नकाशावर विकसित करण्यास मदत होणार आहे. देश-विदेशातील पर्यटकांनी येवल्याला भेट देऊन विणकरांशी संवाद साधणे आणि थेट पैठणी खरेदी करणे यामुळे स्थानिक कारागिरांना थेट आर्थिक लाभ मिळण्याची शक्यता आहे.

पैठणी क्लस्टरमधून उद्योगाला आधुनिक दिशा

पैठणी उद्योगाच्या सर्वांगीण विकासासाठी पैठणी क्लस्टर हा महत्त्वाचा टप्पा ठरणार आहे. विणकरांना पायाभूत सुविधा, प्रशिक्षण, आधुनिक तंत्रज्ञान, डिझाइन विकास, कच्चा माल, उत्पादन, पॅकेजिंग आणि बाजारपेठ उपलब्ध करून देण्याची संकल्पना या माध्यमातून पुढे नेण्यात येत आहे.

पारंपरिक पैठणीचे जतन करताना आधुनिक ग्राहकांच्या आवडीनुसार नवीन डिझाइन आणि उत्पादन विकसित करण्यासही यामुळे चालना मिळू शकते. स्थानिक विणकरांना संघटित स्वरूपात सुविधा उपलब्ध झाल्यास उत्पादनाची गुणवत्ता आणि बाजारपेठ दोन्ही विस्तारण्यास मदत होणार आहे.

विणकरांना शासनाच्या योजनांचा लाभ मिळवून देण्यावर भर

येवल्यातील हातमाग कामगार आणि विणकरांना शासनाच्या विविध योजनांचा लाभ मिळवून देण्यासाठीही प्रयत्न करण्यात येत आहेत. विणकरांचे आर्थिक सक्षमीकरण, कौशल्यविकास, आधुनिक साधनसामग्री, प्रशिक्षण, कर्ज सुविधा, विमा आणि सामाजिक सुरक्षा योजनांचा लाभ अधिकाधिक लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचविण्यावर भर देण्यात येत आहे.

‘विणकर टिकला तर पैठणी टिकेल आणि पैठणी टिकली तर येवल्याची सांस्कृतिक ओळख टिकेल’, या भावनेतून विणकरांच्या अडचणी सोडवून त्यांच्या कष्टाला योग्य मोबदला आणि बाजारपेठ उपलब्ध करून देण्याची गरज अधोरेखित होत आहे.

राष्ट्रीय गौरवामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेची संधी

राष्ट्रपती भवनातून येवला पैठणीच्या स्मरणार्थ टपाल तिकीट जारी झाल्यामुळे तिची राष्ट्रीय पातळीवरील ब्रँड ओळख आणखी मजबूत होण्याची शक्यता आहे. या गौरवाचा उपयोग देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठ विस्तारण्यासाठी करण्याची मोठी संधी निर्माण झाली आहे.

ई-कॉमर्स, डिजिटल मार्केटिंग, प्रदर्शन, फॅशन डिझायनर्सशी सहकार्य, पर्यटन आणि सांस्कृतिक महोत्सवांच्या माध्यमातून येवला पैठणीला नव्या ग्राहकांपर्यंत पोहोचविता येऊ शकते. राष्ट्रीय हातमाग दिनाच्या निमित्ताने मिळालेला हा सन्मान पैठणी उद्योगाच्या नव्या पर्वाची सुरुवात ठरण्याची अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

विणकरांच्या कष्टाला मिळाला राष्ट्रीय सन्मान

राष्ट्रपती भवनात येवला पैठणीचा गौरव झाला असला, तरी या यशामागे येवल्यातील असंख्य विणकर कुटुंबांच्या पिढ्यान्‌पिढ्यांच्या कष्टाचा आणि कौशल्याचा मोठा वाटा आहे. हातमागावर तासन्‌तास मेहनत घेऊन पैठणीची कलाकुसर साकारणाऱ्या कारागिरांच्या हातांना मिळालेला हा सन्मान आहे.

राष्ट्रपती भवनातून जारी झालेले टपाल तिकीट हा येवला पैठणीच्या इतिहासातील सुवर्णक्षण ठरला असून, या राष्ट्रीय गौरवामुळे महाराष्ट्राची सांस्कृतिक अस्मिता, येवल्याची पैठणी परंपरा आणि विणकरांच्या कौशल्याला देशभर नवी ओळख मिळणार आहे.

आता या गौरवाला पैठणी पर्यटन केंद्र, क्लस्टर, आधुनिक तंत्रज्ञान, कौशल्य प्रशिक्षण, व्यापक बाजारपेठ आणि शासनाच्या योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी यांची जोड देऊन येवला पैठणी उद्योगाला देशातील अग्रगण्य हातमाग उद्योग म्हणून विकसित करण्याची मोठी संधी निर्माण झाली आहे.