आठवणीतील गोपीनाथ मुंडे : मराठवाड्याच्या मातीतून दिल्लीपर्यंत जनतेसाठी झटलेला लोकनेता

लेखक : लक्ष्मण चौरे | मराठवाडा ब्युरो : मी मराठी लाईव्ह

महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासात काही व्यक्तिमत्त्वे अशी असतात की, त्यांच्या कार्याचा ठसा काळाच्या ओघातही पुसला जात नाही. स्वर्गीय गोपीनाथराव मुंडे हे असेच एक जनाधार असलेले, संघर्षातून घडलेले आणि सर्वसामान्य जनतेच्या प्रश्नांसाठी आयुष्यभर लढणारे लोकनेते होते.

बीड जिल्ह्यातील परळी तालुक्यातील नाथरा या गावात १२ डिसेंबर १९४९ रोजी त्यांचा जन्म झाला. ग्रामीण भागातील दुष्काळ, पाणीटंचाई, शेतीची संकटे आणि शिक्षणातील अडचणी यांचा प्रत्यक्ष अनुभव घेत त्यांनी आपला राजकीय प्रवास सुरू केला. या संघर्षमय जीवनानेच त्यांच्या नेतृत्वाला जनतेची जाण आणि संवेदनशीलता दिली.

विद्यार्थीदशेत अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेतून त्यांनी सार्वजनिक जीवनात प्रवेश केला. उत्कृष्ट वक्तृत्व, संघटन कौशल्य आणि कार्यकर्त्यांशी जिव्हाळ्याचे संबंध यामुळे ते लवकरच राज्याच्या राजकारणात एक प्रभावी चेहरा बनले. प्रमोद महाजन यांच्यासोबतची त्यांची जोडी महाराष्ट्रात भारतीय जनता पक्षाचा विस्तार करणारी महत्त्वाची शक्ती ठरली.

गावोगावी जाऊन कार्यकर्ते घडविणे, नवीन नेतृत्व निर्माण करणे आणि पक्षाची विचारधारा सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचविणे हे त्यांचे मोठे योगदान मानले जाते. त्यामुळेच महाराष्ट्रातील भाजपच्या वाढीमध्ये त्यांचे नाव आदराने घेतले जाते.

शिवसेना प्रमुख बाळासाहेब ठाकरे यांच्याशी त्यांचे स्नेहपूर्ण संबंध होते. शिवसेना-भाजप युती मजबूत करण्यामध्ये त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. दुसरीकडे, माजी मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख यांच्याशी राजकीय संघर्ष असला तरी वैयक्तिक मैत्री कायम राहिली. राजकारणात मतभेद असू शकतात, पण मनभेद नसावेत याचे ते उदाहरण ठरले.

विरोधी पक्षनेते म्हणून त्यांनी शेतकरी, शेतमजूर, बेरोजगार युवक, महिला आणि ओबीसी समाजाच्या प्रश्नांना विधानसभेत बुलंद आवाज दिला. त्यांच्या अभ्यासपूर्ण आणि आक्रमक भाषणांमुळे ते राज्यातील सर्वाधिक लोकप्रिय विरोधी पक्षनेत्यांपैकी एक बनले.

१९९५ मध्ये शिवसेना-भाजप युतीचे सरकार सत्तेत आल्यानंतर त्यांच्याकडे उपमुख्यमंत्री आणि गृहमंत्रीपदाची जबाबदारी सोपविण्यात आली. प्रशासनातील सुधारणा, कायदा-सुव्यवस्था आणि ग्रामीण विकासासाठी त्यांनी विविध निर्णय घेतले.

मराठवाड्याच्या विकासासाठी त्यांचे योगदान विशेष राहिले. दुष्काळ, पाणीटंचाई, शेतकरी प्रश्न आणि रोजगाराच्या संधी यासाठी त्यांनी सातत्याने पाठपुरावा केला. बीड जिल्ह्याच्या विकासातही त्यांचे योगदान मोठे मानले जाते.

राष्ट्रीय राजकारणातही त्यांनी स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली. भाजपचे ज्येष्ठ नेते लालकृष्ण अडवाणी, सुषमा स्वराज, राजनाथ सिंह, अरुण जेटली, नरेंद्र मोदी आणि नितीन गडकरी यांच्याशी त्यांचे घनिष्ठ संबंध होते. २०१४ च्या लोकसभा निवडणुकीत महाराष्ट्रातील भाजपच्या यशामध्ये त्यांची महत्त्वपूर्ण भूमिका होती.

केंद्रात नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली सरकार स्थापन झाल्यानंतर त्यांना केंद्रीय ग्रामीण विकास, पंचायतराज आणि पिण्याचे पाणी या खात्यांची जबाबदारी देण्यात आली. मात्र केंद्रीय मंत्रिपदाची शपथ घेतल्यानंतर अवघ्या काही दिवसांत, ३ जून २०१४ रोजी दिल्ली येथे झालेल्या दुर्दैवी अपघातात त्यांचे निधन झाले.

त्यांच्या निधनाने महाराष्ट्राने एक लोकप्रिय लोकनेता गमावला. शेतकरी, ओबीसी समाज, कार्यकर्ते आणि सर्वसामान्य जनतेचा आवाज हरपला. मात्र त्यांच्या कार्याची छाप आजही जनमानसात कायम आहे.

आज त्यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त त्यांचे स्मरण करताना जनतेशी असलेले त्यांचे नाते, संघर्षातून उभे राहिलेले नेतृत्व आणि विकासासाठी केलेली धडपड यांची आठवण पुन्हा एकदा ताजी होते. सत्ता आणि पदापेक्षा जनतेचे प्रेम मोठे असते, हे त्यांनी आपल्या कार्यातून सिद्ध केले. त्यामुळेच गोपीनाथ मुंडे हे नाव आजही महाराष्ट्राच्या प्रत्येक कोपऱ्यात आदराने घेतले जाते.